2025 - Harezmi Gümüş Hatıra Parası - Darphane Sertifikalı

İslam Alimleri Serisi No: 5

• Metal: Gümüş

• Çap: 38.61 mm

• Ağırlık: 31.10 g

• Baskı: Okside

• Maksimum Baskı Adedi: 3000

• Nominal Değer: 20 Türk Lirası

HAREZMÎ

Harezmî, 780 yılı civarında, Harezm bölgesinin bugünkü Özbekistan sınırları içinde kalan Hive şehrinde doğmuştur. Adının tam yazılışı Ebû Ca'fer Muhammed b. Mûsâ el-Hârizmî şeklindedir. Harezmî, İslam dünyasında “Cebir” ilminin kurucusu kabul edilen; matematik, coğrafya ve astronomi alanında önemli çalışmalar yapmış bir bilim insanıdır. Gençlik yıllarında Bağdat’a gitmiş ve burada eğitim almıştır. Abbasî Halifesi Me’mûn tarafından 8. yüzyılda Bağdat’ta kurulan Bilgelik Evi (Beytülhikme), dönemin bilim ve kültür merkeziydi. Harezmî, Halife Me’mûn ve Halife Vâsık dönemlerinde (813-847), aynı zamanda en önemli üyelerinden biri olduğu Bilgelik Evi’nde görev yapmış ve günümüze intikal eden eserlerini bu dönemde vermiştir.

Harezmî’nin yaşadığı döneme damgasını vurmuş en önemli matematik eserlerinden biri “Kitâbü’l-Muhtasar fî Hisâbi’l-Cebr ve’l-Mukâbele” ismiyle bilinen, cebir alanında yazılmış bir eserdir. 12. yüzyılda Latinceye çevrilen bu eser, 16. yüzyıla kadar Batı’da matematik alanında ders kitabı olarak okutulmuştur. Harezmî bu kitabında, birinci ve ikinci dereceden bir bilinmeyenli denklemler ve bu denklemlerin çözümleri üzerine çalışmıştır. Bu denklemler; binaların ölçülerini hesaplamak, bir mirası paylaşmak veya bir arazi parçasını bölmek gibi insanların günlük hayatta karşılaştığı problemleri ilgilendiriyordu. Harezmî’nin cebir ve geometri arasında kurmuş olduğu bu ilişki, matematik tarihindeki ilk örnek olması açısından bir hayli önemlidir.

Harezmî’nin ayrıca güneş saatleri üzerine de bir eseri bulunmaktadır. Gündüz namaz vakitlerini düzenleyen en eski cetvelin Harezmî’ye ait olduğu düşünülmektedir. Harezmî, Hint rakamlarının ve on tabanlı sayma sisteminin kullanılarak aritmetiğin yani dört işlemin ne kadar kolay yapılabildiğini görmüştür. Harezmî’nin 1’den 9’a kadar rakamların yanı sıra sıfır (0) sayısını da kullanması matematiğe getirdiği en büyük yenilik olarak kabul edilmektedir. Harezmî’nin eserlerinin çevirisinden sonra sıfır sayısı ile 1’den 9’a kadar rakamlar Avrupa’da da kullanılmaya başlanmıştır. Harezmî, bunlardan ötürü matematiğin bir dalı olan “Cebir”in kurucusu kabul edilir. Latinecede hesap anlamına gelen “algoritmus” terimi “el-Hârizmî” isminden türetilmiştir.

Harezmî 850 yılı civarında Bağdat’ta vefat etmiştir.